Houd het kompas waterpas op ongeveer heuphoogte, ver van metaal, met de richtingspijl van je af; wacht tot de naald rust en lees de koers af bij de indexlijn. Draai bij het richten je hele lichaam mee, niet alleen het kompas.
Stap 1: Kies een goede plek
Metaal en elektronica verstoren de naald. Blijf in elk geval een paar meter bij voertuigen, hekken en hoogspanningslijnen en leg je telefoon, riemgesp, horloge met magneetsluiting of een stuk gereedschap opzij. Bij twijfel loop je een paar stappen weg en kijk je of de naald anders gaat staan. Gebeurt dat, dan was er storing.
Stap 2: Houd het kompas waterpas
De naald draait alleen vrij als de behuizing vlak ligt. Houd het kompas met beide handen of op je open hand, ongeveer op heuphoogte, en kijk of de luchtbel (bij modellen met een bel) niet te veel wegzakt. Raakt de naald de bodem of de rand van het kapsel, dan staat het kompas scheef. Houd je ellebogen tegen je lichaam gedrukt voor een stabiele houding.
Stap 3: Richtingspijl van je af
De richtingspijl op de grondplaat wijst altijd in de richting waarin je kijkt of loopt. Houd hem recht voor je uit, in het verlengde van je buik of neus. Wie het kompas schuin houdt, meet een verkeerde koers zonder dat het opvalt.
Stap 4: Draai jezelf, niet het kompas
Om een richting te vinden, draai je met je hele lichaam terwijl het kompas stil in je handen blijft. Zo blijft de hoek tussen richtingspijl en je lichaam gelijk. Laat de naald tot rust komen; bij een vloeistofkapsel duurt dat een paar seconden.
Stap 5: Rood in de schuur
Draai de ring tot de rode kant van de naald precies in de oriënteerpijl valt. Een bekend geheugensteuntje is rood in de schuur: de naald is het rood, de oriënteerpijl de schuur. Let erop dat je het rode uiteinde gebruikt en niet het uiteinde dat naar het zuiden wijst.
Stap 6: Lees af bij de indexlijn
Lees de graden af op de plek waar de indexlijn de ring raakt. Kijk recht van boven om parallaxfouten te voorkomen. Noteer de koers direct, bijvoorbeeld "koers 135 graden". Een koers ligt tussen 0 en 360 graden; zuid is ongeveer 180, oost ongeveer 90, west ongeveer 270. Controleer of het getal logisch is: loop je naar de zon aan het einde van de middag, dan moet de koers richting west liggen.
Terugpeiling en declinatie
De tegenovergestelde richting (terugpeiling) vind je door 180 graden op te tellen als de koers kleiner is dan 180, en af te trekken als hij groter is. Een kompas wijst naar magnetisch noord, dat afwijkt van het noorden op de kaart. Dat verschil heet declinatie. Gaat het om een koers die je naar of van een kaart overbrengt, houd er dan rekening mee; op veel kaarten staat de waarde in de legenda en ze verandert langzaam in de tijd.
Veelgemaakte fouten
| Fout | Gevolg | Oplossing |
|---|---|---|
| Kompas schuin gehouden | Naald hapert of geeft verkeerde richting | Waterpas houden, ellebogen tegen het lijf |
| Metaal of telefoon vlakbij | Afwijking zonder dat je het merkt | Afstand houden, op een tweede punt controleren |
| Alleen het kompas draaien | Richtingspijl wijst niet waar je kijkt | Je lichaam draaien, kompas stil laten |
| Rood en zuid verwisselen | Koers 180 graden fout | Controleer of rood in de oriënteerpijl zit |
| Declinatie vergeten | Systematische afwijking | Zet de correctie bij elke koers |
| Haast | Afgelezen voordat de naald rust | Even wachten, daarna aflezen |
Oefenen loont
Probeer het eerst op een bekend stuk: kies een boom of paal, meet de koers ernaartoe, en controleer door er heen te lopen. Dat bouwt vertrouwen en laat zien hoeveel afwijking je zelf veroorzaakt. Oefen ook met koude of natte handen, zodat je bij slecht weer niet voor het eerst zo werkt.
In MilMap
In MilMap zie je je live positie en de magnetische declinatie voor je locatie, zodat je een afgelezen koers sneller naar de kaart kunt omrekenen. Routes en waypoints kun je plannen en kaartregio's offline bewaren. Het blijft een aanvulling: oefen ook met een echt kompas.