Magnetisch vs. geografisch noorden
Een kompas wijst naar het magnetische noordpool — een punt in de Canadese Arctis dat langzaam verschuift door veranderingen in de aardse kern. Geografisch of 'ware' noorden is de rotatieas van de aarde. Het verschil tussen beide richtingen heet magnetische declinatie.
Waarom dit belangrijk is
In Nederland bedraagt de magnetische declinatie momenteel ongeveer 1–3° oost. Dat klinkt klein, maar op een afstand van 10 kilometer resulteert een fout van 2° in een afwijking van 350 meter. In gebergten of bij langere marsen kan dit het verschil zijn tussen het bereiken van het gewenste doel of ernaast lopen.
Variatie per locatie
De declinatie verschilt sterk per locatie op aarde. In Noorwegen kan het 4–8° oost zijn; in het oosten van Canada tot 20° west. In sommige gebieden, zoals Alaska en delen van Rusland, is de declinatie zo groot dat het verwaarlozen ervan navigatiefouten van kilometers veroorzaakt.
Tijdsverandering
De magnetische noordpool beweegt met gemiddeld 55 km per jaar (de laatste decennia zelfs sneller). Hierdoor verandert de declinatie langzaam over de tijd. Een kaart van 10 jaar oud kan een verouderde declinatie bevatten. Controleer altijd de actuele declinatie via de MilMap declinatieberekener of de NOAA-database.
Declinatie corrigeren
Om van magnetisch noorden naar geografisch noorden te compenseren: bij oost-declinatie trek je de declinatiehoek af van de kompaskoers. Bij west-declinatie tel je de declinatiehoek op. Geheugensteuntje: "East is least, West is best."
Gebruik de MilMap declinatieberekener
MilMap heeft een ingebouwde declinatieberekener die de actuele magnetische declinatie berekent voor elke locatie op aarde, op basis van de nieuwste World Magnetic Model (WMM) data van NOAA. Voer coördinaten of een plaatsnaam in en je krijgt de exacte, actuele declinatie inclusief de jaarlijkse verandering.